ภิรมย์ ดาวดึง : ช่างทอที่ฝึกทอผ้าจกรุ่นแรกของชุมชน

ภิรมย์ ดาวดึง : ช่างทอที่ฝึกทอผ้าจกรุ่นแรกของชุมชน

ภิรมย์  ดาวดึง หรือในหมู่คนรู้จักจะเรียก ป้ารม  ช่างทอวัย 76 ปี แห่งชุมชนรางบัว  ตำบลรางบัว อำเภอจอมบึง จังหวัดราชบุรี ป้ารมเป็นสตรีไทยวนที่มีความเชี่ยวชาญในการทอผ้าจกเป็นอย่างมาก ป้ารมเป็นหนึ่งในกลุ่มคนที่ได้รับการฝึกทอผ้าจกในรุ่นแรกของการฝึกทอผ้าในชุมชนรางบัว ในปี พ.ศ.2524 ลายที่ทอคือลายกาบแก้วหรือกาบดอกแก้ว ซึ่งเป็นลายเก่าแก่ของรางบัว ต่อมาก็ฝึกลายต่างๆ และสามารถทอได้ทุกลาย โดยแรกๆ ดูตามโฉนดลาย (ต้นแบบลาย) ปัจจุบันยังทอผ้าจกอยู่แต่จะมีความชำนาญในการทอลายดั้งเดิมมากจนไม่ต้องดูโฉนด ฝีมือละเอียดแน่นสวยงามมาก

ภาพที่ 1ภิรมย์  ดาวดึง ช่างทอวัย 76 ปี แห่งชุมชนรางบัว

ทำหน้าที่ลูกสาวคนโต

        ป้าลมเป็นลูกสาวคนโตของครอบครัว ด้วยความที่พ่อแม่ยากจน จึงขออาสากับพ่อแม่ว่าจะช่วยทำนา ทำไร่ หาเงินส่งน้องๆ เรียน ป้าเล่าว่า “ป้าเป็นลูกสาวคนโต เพราะครอบครัวในสมัยนั้นยากจนมาก พ่อกับแม่จึงจะไม่ให้น้องๆ เรียนหนังสือ ป้าจึงอาสาพ่อกับแม่ว่าจะช่วยพ่อแม่ทำนา ทำไร่ ตอนนั้นก็ลำบาก ตีสี่ตีห้าก็ต้องออกไปทำนาแล้ว ใช้ควายไถ ลำบากมาก”

จากทอผ้าเป็นอาชีพเสริมสู่อาชีพหลัก

       ป้ารมเล่าเรื่องราวสมัยเป็นเด็กว่า “ทอผ้าจก ยายกับแม่ทอเป็น ยายกับแม่เขาเคยทำมาก่อน ที่นี่เขาหยุดมาทอตั้งแต่ยังไม่เกิดมั้ง เขาก็เลิกทอกันไป เลยไม่มีอะไรเลย ไม่มีอะไรเหลือเลย เขามาสอนก็มาเริ่มต้นกันใหม่” เมื่อมีการฟื้นฟูมรดกภูมิปัญญาการทอผ้าจกของชาวไทยวนโดยศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนในสมัยนั้น ป้าลมเป็นสมาชิกคนหนึ่งที่เข้ารับการอบรมรุ่นแรก ในปี พ.ศ. 2524 หลังจากนั้นก็ทอผ้าเป็นอาชีพเสริม “ตอนก่อนนั้นก็ทำไร่ ทำนา พอเสร็จหน้านาแล้วก็มาทำผ้า ตอนกลางคืนก็ทำ พอว่าง ๆ ก็มาทำ” และเมื่อเข้าสู่วัยสูงอายุก็ทอผ้าเป็นอาชีพหลัก กระทั่งปัจจุบัน

ภาพที่ 2 สมาธิเพื่อถักทอลายหัก

ทอผ้าต้องมีสมาธิ “ตาก็มอง สมองก็คิด”

       ป้าลมเล่าย้อนประสบการณ์สมัยฝึกทอว่า “ตอนหัดทอใหม่ๆ จะทอไม่ได้เลย ทำไม่ได้ จะทอไม่เป็นเลย ทำลายไม่ถูกเลย” สอดคล้องกับช่างทอผ้าหลายๆ คนที่กล่าวตรงกันว่าการทอผ้าจกจะใช้สมาธิค่อนข้างสูง หากไม่มีสมาธิแล้วขึ้นกี่ทอผ้า มักจะทอผิดลาย “ตอนทอใหม่ๆ ใครจะมาพูดใกล้ๆ ไม่ได้เลยผิดทั้งผืน ทั้งวัน ทุกวันนี้ก็เหมือนกันถ้าอารมณ์หงุดหงิดแล้วมานั่งทอจะทอผิด ถ้าหงุดหงิดแล้วทำไม่ได้เลย ถ้าหงุดหงิดแล้วต้องออก หยุดทอ

ภาพที่ 3 ตาก็มอง สมองก็คิด ไม่ให้ทอผิดลาย

แท็กที่เกี่ยวข้อง

บทความที่เกี่ยวข้อง