ลีลา กองแก้ว : ช่างทอที่มากด้วยความสามารถ

ลีลา กองแก้ว : ช่างทอที่มากด้วยความสามารถ

          ลีลา กองแก้ว ช่างทอวัย 58 ปี แห่งชุมชนรางบัว ตำบลรางบัว อำเภอจอมบึง จังหวัดราชบุรี ทอผ้ามาแล้วสามสิบกว่าปี เริ่มฝึกทอจากพี่สาวคือ นางสมนึก  แม้นพรม ทอลายดั้งเดิมของรางบัว ปัจจุบันทอได้ทุกลายและเป็นผู้ที่มีความสามารถในการทอผ้าจก ทอผ้าซิ่นจกและอื่นๆ  

ภาพที่ 1 ลีลา กองแก้ว ช่างทอวัย 58 ปี แห่งชุมชนรางบัว

เล่าความหลัง : ชื่นชมยายทอผ้าเก่ง

        ความที่เป็นลูกหลานไทยวน จึงเห็นยายทอผ้าตั้งแต่สมัยเป็นเด็ก คุณลีลาชื่นชมคุณยายว่า “ยายทอผ้าเอง ยายเก่งมาก สมัยก่อนนั้น ไม่มีผ้าขาย หากมีต้องไปซื้อในเมืองราชบุรี ซึ่งการเดินทางไปมาลำบาก แม่บ้านไทยวนจึงต้องทอผ้าเป็นทุกคน” พร้อมบอกต่อว่า “ได้ยินยายพูดอยู่เสมอว่าหากพวกเองทอผ้าไม่เป็นจะไม่มีผ้านุ่งนะ”

แรงบันดาลใจที่นำไปสู่การเรียนทอผ้าจากพี่สาว

       ด้วยความที่เห็นเพื่อน คือ คุณจินดา ชมพูพันธ์ ทอผ้าอยากทอผ้าเป็นเหมือนเพื่อน จากการเยี่ยมๆ มองๆ เพื่อน เลยไปขอเรียนกับพี่สาว คือ คุณสมบุญ แม้นพรม หรือพี่สมนึก คุณลีลาเล่าว่า “ตอนเรียนแรกๆ ทอผ้าจกยากมาก เรียนกับพี่สมนึกเป็นเดือนๆ จนรำพึงกับตนเองว่า เมื่อไรจะทอผ้าเป็นเหมือนจินดา” ด้วยความที่อยากทอผ้าเป็นมากจนเครียด คุณลีลาย้อนความหลังถึงวิธีแก้ความเครียดจากการทอผ้าไม่เป็นเสียทีว่า “ตอนทอผ้าไม่เป็น ฝึกเป็นนานก็ยังทอไม่ได้ เครียดมาก กินข้าววันละ 6 มื้อแก้เครียด เพราะทอไม่ได้”

ภาพที่ 2  ป้าลีลา ทอผ้าที่ศูนย์ทอผ้าจกวัดรางบัว

สร้างลายบนผืนผ้าด้วยการท่องลายตามตารางกราฟ

        ในวิถีการทอผ้าของคุณลีลาจะเริ่มจากลายกาบดอกแก้ว ซึ่งเป็นลายดั้งเดิมของชาวไทยวน คุณลีลาเล่าว่า “พอเริ่มเข้าใจวิธีการทอผ้าจก ก็เริ่มทอลายกาบดอกแก้ว ลายที่คนทอผ้าทุกคนในรางบัวทอเป็น ก็ดูจากตารางกราฟ ท่องขึ้นหนึ่งลงสองขึ้นสองลงหนึ่ง จนคนรับแทงหวยใต้ดินที่นั่งอยู่ข้างๆ คิดว่าจะแทงหวย  จดตัวเลขซะเยอะ ในที่สุดต้องถามว่ามึงพอหรือยัง”  คุณจินดาย้อนความหลังเล่าไปขำไป  “แรกๆ เลยทอลายกาบดอกแก้ว เป็นลายหลัก ลายกาบดอกแก้วซับซ้อนมาก คิดว่าเป็นลายที่ยากที่สุดนะ ในผืนหนึ่งจะมีลายประกอบซึ่งเป็นลายเล็กๆ ไม่ซับซ้อน จำลายได้ง่ายไม่ต้องท่องก็จำได้” คุณลีลาถือเป็นช่างทอผ้าฝีมือดีคนหนึ่งของชาวรางบัว

ภาพที่ 3  ผ้าจกลายกาบดอกแก้วฝีมือป้าลีลา

ย้อนรอยชีวิตทอผ้าส่งลูกเรียน

            การทอผ้าในวิถีชีวิตของคุณลีลามิได้ทอผ้าเพื่อใช้เองซึ่งเป็นวิถีของสตรีไทยวนดั้งเดิม แต่จะเป็นการทอผ้าเพื่อขายในตลาดของสังคมทันสมัยเฉกเช่นช่างทอผ้าคนอื่นๆ “ในตอนนั้นลูกเรียน ก็ทอผ้าจกนี่แหละส่งลูกเรียน นอนห้าทุ่มครึ่ง ตื่นตีห้ามาทอผ้า ในใจคิดแต่ว่าต้องทอ ต้องทอ เงิน เงิน เงิน ต้องหาส่งให้ลูกเรียน” จึงอาจกล่าวได้ว่าวิถีการทอผ้าเพื่อขายให้ได้เงิน เป็นอาชีพหนึ่งที่ทำให้ลูกสาวเพียงหนึ่งเดียวของคุณลีลาสามารถนำใบปริญญามาตอบแทนแก่แม่

ภาพที่ 4  ถักทอผืนผ้าเพื่อแลกใบปริญญาของลูกสาว

ย้อมสีด้ายเองเพื่อสร้างความแตกต่าง

คุณลีลามีการพัฒนาการทอผ้าจก ให้มีความความต่างจากผู้ทอรายอื่นๆ โดยการย้อมสีด้ายเองตามความต้องการของทั้งตัวเองและลูกค้าผู้ซื้อผ้า ทำให้ผ้าจกที่เป็นผลงานการถักทอของคุณลีลามีความโดดเด่น แตกต่างจากสินค้าในตลาดทั่วๆ ไป

ภาพที่ 5  การสร้างความต่างของสีบนผืนผ้าด้วยการย้อมสีด้ายเอง

แท็กที่เกี่ยวข้อง

บทความที่เกี่ยวข้อง