กลุ่มทอผ้าจกคุณยายซ้อน กำลังหาญ

กลุ่มทอผ้าจกคุณยายซ้อน กำลังหาญ
เลขที่ 12 หมู่ที่ 12 (บ้านหัวนา) ตำบลคูบัว อำเภอเมือง จังหวัดราชบุรี

คุณยายซ้อนผู้สืบทอดวิถีการถักทอผืนผ้าจากนางคำผู้เป็นมารดา

           กลุ่มทอผ้าจกคุณยายซ้อน กำลังหาญ เกิดขึ้นจากการรวมกลุ่มของลูกหลานของคุณยาย โดยคุณยายเป็นคนเชื้อสายไทยวน เกิดเมื่อปี พ.ศ. 2446 ที่บ้านสระโบสถ์ หมู่ที่ 6 ต.คูบัว อ.เมือง จ.ราชบุรี เป็นบุตรีของนายบดและนางทองคำ เพ็งระแก้ว สมรสกับนายโหมด กำลังหาญ มีบุตรจำนวน 6 คน ถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ 8 กรกฎาคม 2536 รวมอายุได้ 90 ปี ท่านได้ฝึกหัดทอผ้าซิ่นตีนจกจากนางคำผู้เป็นมารดา ตั้งแต่เยาว์วัยจนสามารถทอผ้าเองได้ และทออย่างต่อเนื่องโดยตลอด

คุณยายซ้อน กำลังหาญ

ถวายผ้าจกโบราณสำหรับใช้คลุมหรือปกศีรษะนาค แด่พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร

แต่เดิมผลงานทอผ้าของคุณยายซ้อน เป็นที่รู้จักกันดีเฉพาะในละแวกตำบลคูบัวเท่านั้น เนื่องจากเป็น
การทอผ้าเพื่อใช้กันเองในครัวเรือน แต่ต่อมาเมื่อคุณยายได้ใส่ผ้าซิ่นตีนจกไปเฝ้ารับเสด็จพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราชฯ ที่เสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วย  สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ และสมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์  อัครราชกุมารี เพื่อทรงทอดผ้าพระกฐินที่วัดสันติการาม (พุพลับ) อ.ปากท่อ เมื่อวันที่ 17 ตุลาคม 2517 และได้มีโอกาสถวายผ้าจกโบราณสำหรับใช้คลุมหรือปกศีรษะนาค แด่พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราชฯ  ขณะที่ทรงรับผ้าจกโบราณอยู่นั้น ได้มีพระราชดำรัสถามว่า “ผ้านี้ยายทอเองหรือ ตอนนี้ยังทอได้อยู่หรือเปล่า ถ้าทอผ้าได้ก็ขอให้ทอไปเรื่อยๆ” หลังจากนั้น คุณยายได้นำผ้าซิ่นตีนจกที่ทอขึ้นภายหลังจากมีพระราชดำรัสถามในคราวนั้น ไปถวายแด่สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ที่พระราชวังสวนจิตรลดา กรุงเทพมหานคร เมื่อวันที่ 30 เมษายน 2519

สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ได้เสด็จทอดพระเนตรการทอผ้าจก

ต่อมาในวโรกาสที่สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ได้เสด็จพระราชดำเนิน
เพื่อทอดพระเนตรโบราณสถานเมืองคูบัว เมื่อวันที่ 28 พฤษภาคม 2520 ได้เสด็จพระราชดำเนินเป็นการส่วนพระองค์ไปยังบ้านของท่าน เพื่อทรงเยี่ยมและทอดพระเนตรการทอผ้าจก

สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา

เสด็จพระราชดำเนินเพื่อทรงเยี่ยมและทอดพระเนตรการทอผ้าจก

ครั้นต่อมาสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ก็ได้ทรงให้เจ้าหน้าที่เดินทางไปรับท่านและนางทองอยู่ กำลังหาญ ผู้เป็นบุตรสาวไปสาธิตการทอผ้าตีนจกที่พระราชวังไกลกังวล อ.หัวหิน จ.ประจวบคิรีขันธ์ ระหว่างวันที่ 27 พฤษภาคม -14 มิถุนายน 2521 นับแต่นั้นมา ชื่อเสียงของคุณยายซ้อนก็ได้เป็นที่รู้จักของคนทั่วไป และผลงานไปปรากฏยังสถานที่ต่างๆ ตลอดจนบางครั้ง ก็ได้มีโอกาสเดินทางไปสาธิตการทอผ้าด้วย ด้วยความเป็นผู้ที่มีผลงานดีเด่นในด้านการทอผ้าซิ่นตีนจก และได้เดินทางไปสาธิตการทอผ้ายังสถานที่ต่างๆ หลายแห่ง อันส่งผลให้ผ้าซิ่นตีนจก และการทอผ้าที่เป็นมรดกทางศิลปหัตถกรรมล้ำค่าของชาวไทยวนราชบุรี เป็นที่รู้จักกันอย่างแพร่หลาย จึงได้รับคัดเลือกจากสำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติกระทรวงศึกษาธิการ ให้เป็นบุคคลดีเด่นทางด้านวัฒนธรรม สาขาการช่างฝีมือ ประจำปี พ.ศ.2533

คุณยายซ้อน กำลังหาญ
บุคคลดีเด่นทางด้านวัฒนธรรม สาขาการช่างฝีมือ ประจำปี พ.ศ.2533

ป้าทองอยู่ ทายาทผู้สืบทอดจากคุณยายซ้อน

หลังจากคุณยายซ้อนถึงแก่กรรม ป้าทองอยู่ กำลังหาญ ซึ่งเกิดเมื่อวันที่ 5 ตุลาคม พ.ศ.2473 ปัจจุบัน
ป้าทองอยู่ อายุ 89 ปี เป็นบุตรีของนายโหมดและนางช้อน กำลังหาญ โดยเป็นบุตรีคนที่ 2 ในจำนวน 6 คน ท่านได้ฝึกหัดทอผ้าซิ่นตีนจกจากนางช้อน ผู้เป็นมารดา และร่วมกับมารดาฝึกสอนให้แก่หลานๆ เพื่อให้เป็นผู้สืบทอดงานทอผ้าซิ่นตีนจกไว้ ป้าทองอยู่จึงเป็นทายาทผู้สืบทอดมรดกภูมิปัญญาการทอผ้าจกไทยวนราชบุรีจากคุณยายซ้อนซึ่งเป็นที่ทราบกันโดยทั่วไป

ป้าทองอยู่ กำลังหาญ ทายาทผู้สืบทอดการทอผ้าจกไทยวนราชบุรีจากคุณยายซ้อน กำลังหาญ

          ในปัจจุบันกลุ่มทอผ้าจกคุณยายซ้อน กำลังหาญ ตั้งอยู่ใต้ถุนบ้านทรงไทยของป้าทองอยู่ กำลังหาญ ของบ้านเลขที่ 12 หมู่ที่ 12 ตำบลคูบัว อำเภอเมือง จังหวัดราชบุรี โดยดำเนินงานระหว่างป้าทองอยู่ กำลังหาญ กับ

ป้าพิมพ์ ชมพูเทศ น้องสาวของป้าทองอยู่ ในลักษณะของพิพิธภัณฑ์มีชีวิต และได้ถ่ายทอดและสอนการทอผ้าให้กับชาวไทยวนและบุคคลทั่วไทยเป็นจำนวนมากกว่า 50 ราย

ป้าทองอยู่เล่าเรื่องผ้าจกไทยยวนกับสมาชิกสมาคมผ้าไทย เมื่อ 25 กันยาบน 2562

ลายผ้าจกโบราณ : อัตลักษณ์ผ้าจกกลุ่มคุณยายซ้อน กำลังหาญ

ลักษณะเด่นของผ้าจกกลุ่มคุณยายซ้อน กำลังหาญ คือ การทอผ้าซิ่นตีนจกด้วยสีและลายโบราณ  ตัวซิ่นทอด้วยเส้นฝ้ายแท้สีดำ มีริ้วขวางคราม โดยจัดวางริ้วแนวขวางทั้งสองสีนี้ให้มีระยะเท่ากัน สม่ำเสมอ ตีนซิ่นทอด้วยเส้นฝ้ายแท้สีดำ (พื้น/ท้องผ้า) คั่นห้องด้วยเส้นฝ้ายแท้สีเหลืองแดง(พื้น/ท้องผ้า) จกด้วยเส้นฝ้ายพิเศษสีแดง สีเขียว สีคราม และเส้นไหมสีขาว ส่วนล่างสุดของตีนเป็นเล็บสีแดงเหลืองอันเป็นเอกลักษณ์ของผ้าซิ่นไทยวนราชบุรี โดยจะทอผ้าในทุกลวดลายที่เป็นเอกลักษณ์ของผ้าจกไทยวน ไม่ว่าจะเป็น ลายหน้าหมอน ลายกาบ ลายกาบซ้อนหัก ลายกาบดอกแก้ว ลายดอกเซีย ลายโก้งเก้ง ลายโก้งเก้งซ้อนเซีย และลายหักนกคู่

สีและลายโบราณลายเซียซ้อนเซียของกลุ่มทอผ้าจกคุณยายซ้อน

สีและลายโบราณอันหลากหลายของกลุ่มทอผ้าจกคุณยายซ้อน

แท็กที่เกี่ยวข้อง

บทความที่เกี่ยวข้อง